106- حلقه‌ها در سيستم

Peter Senge در شاهكار خود پنجمين فرمان، از دو حلقه مهم در سيستم‌ها صحبت مي‌كند. حلقه تقويتي و حلقه كنترلي.

 

حلقه تقويتي: همواره در سيستم حلقه‌هايي ايجاد مي‌شود كه باعث تسريع يك امر مي‌شود كه لزوما جهت  اين تسريع مثبت نيست.

مثال: فرض كنيد كه در يك جمع كوچك، دو نفر بي‌ملاحظه يا حتي كم‌شنوا بلندبلند با هم صحبت كنند. بقيه به خاطر اين كه صداي يكديگر را نمي‌شنوند نيز مجبورند بلندتر و بلندتر صحبت كنند و ... بعد از چند دقيقه همهمه‌اي در آن جمع پديد مي‌آيد كه ديگر نمي‌توان درستش كرد. يك گلوله برفي كوچك كه از سراشيبي پايين مي‌آيد، مي‌تواند به يك بهمن مخرب تبديل شود. يك سازمان در حال شكست/موفقيت روي مشتريان خود تاثير منفي/مثبت مي‌گذارد و اين روند تقويت مي‌شود و مشتريان كمتر/بيشتري به آن سازمان مراجعه مي‌كنند و سازمان در روند شكست/موفقيت خود بيشتر پيش مي‌رود. يك بيماري رو به وخامت يا رو به بهبود نيز چنين وضعي دارد.

(خواننده اين وبلاگ، حتما حواسش به حلقه‌هاي تقويتي كشور خودمان هست. من مي‌خواهم كاري انجام دهم، مخاطب من با توسل به يك «آشنا» جلوي كار مرا مي‌گيرد، من يك «آشناي» قوي‌تر پيدا مي‌كنم كه حال او را بگيرم، ...، «پارتي‌بازي» زاييده مي‌شود و مي‌شود يك معضل فراگير! البته اين فقط يك حلقه است.)

 

حلقه كنترل: همواره در سيستم، حلقه‌هاي كنترلي ايجاد مي‌شود كه مانع رشد (منفي يا مثبت ) مي‌گردد. مثال:

تمام سيستم‌هاي طبيعي: بدن انسان صدها حلقه كنترل دارد. تعريق، دفع، تنفس، گرسنگي و تشنگي، فشار خون، خواب و بيداري، كنترل دائمي يون‌هاي حياتي براي بدن ...

تمام چيزهاي هدفمند: ماشين‌ها (گاز، ترمز، فرمان، ...)

 

Peter Senge نشان مي‌دهد كه آنچه كه براي مديران يك سازمان بسيار مهم است و بايد بدانند آنست كه براي حل مشكلات سازمان بايد حلقه‌هاي كنترلي را بشناسند تا بتوانند مشكلات سيستم را برطرف كنند.

(چنين است كه مي‌گويم براي ساختن جامعه سالم، نخست بايد خود را ساخت. تمركز بر حلقه‌هاي كنترل، با پزشكي مورد علاقه من يعني هوميوپاتي هم رابطه مستقيمي دارد كه در گذشته به آن پرداخته‌ام و باز هم خواهم گفت.)

 

بحث امروز كمي تخصصي شد و من هم كه به طور معمول نمي‌توانم زياده‌نويس باشم و فشرده و مختصر مي‌نويسم. لطفا به اصل كتاب نيز مراجعه فرماييد. درك اين حلقه‌ها براي هركسي كه علاقه‌مند به بهبود يك سيستم است، چه مثل من مهندس صنايع باشد، چه مدير، چه پزشك، چه يك دانشجوي علاقه‌مند به بهبود وضعيت جامعه و ... لازم است.

  
نویسنده : علی ; ساعت ٧:٢٥ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۳/٥/٩
تگ ها :